Gamy molowe - naturalna, harmoniczna i melodyczna

Gama durowa brzmi jasno i stabilnie. Gama molowa brzmi ciemniej, poważniej lub bardziej tęsknie. Ale nie istnieje tylko jedna gama molowa: muzycy używają trzech ściśle spokrewnionych odmian - naturalnej, harmonicznej i melodycznej. Mają taką samą dolną połowę, a różnią się wyłącznie szóstym i siódmym dźwiękiem. Gdy zrozumiesz, dlaczego te dwa dźwięki się zmieniają, cały system molowy zacznie mieć sens.

Ta lekcja zakłada, że znasz gamę durową oraz wiesz, czym są cały ton i półton.

Gama molowa naturalna

Gama molowa naturalna to forma "czysta", wzięta wprost ze znaków przykluczowych, bez dodatkowych znaków chromatycznych. W a-moll używa wyłącznie białych klawiszy:

Jej układ interwałów to C P C C P C C (C = cały ton, P = półton). W porównaniu z gamą durową od tego samego dźwięku obniżone są trzy dźwięki: trzeci, szósty i siódmy.

To obniżona tercja czyni gamę "molową". Dźwięki b6 i b7 pogłębiają ciemną barwę.

Moll naturalny to to samo co tryb eolski, szósty tryb gamy durowej (zobacz tryby).

Moll równoległy i jednoimienny

Są dwa sposoby powiązania tonacji molowej z durową i łatwo je pomylić.

Tonacja równoległa: te same dźwięki, inny dom

Każda tonacja durowa ma tonację równoległą molową, która używa dokładnie tych samych dźwięków i tych samych znaków przykluczowych. Zaczyna się na szóstym stopniu gamy durowej - albo, licząc w drugą stronę, tercję małą poniżej toniki durowej.

C-dur i a-moll zawierają te same siedem dźwięków, ale brzmią inaczej, bo za "dom" uznajemy inny dźwięk. Pełną listę znajdziesz w lekcji o znakach przykluczowych i na kole kwintowym.

Tonacja jednoimienna: ten sam dom, inne dźwięki

Moll jednoimienny ma tę samą tonikę, ale nie te same dźwięki. C-dur i c-moll to tonacje jednoimienne:

• C-dur: C D E F G A H
• c-moll naturalne: C D Es F G As B

Myślenie "jednoimienne" jest bardzo przydatne dla instrumentalistów: jeśli znasz utwór w C-dur, usłyszysz, co się zmienia, gdy "przechodzi w moll", obniżając trzeci, szósty i siódmy stopień. Zapożyczanie akordów z mollu jednoimiennego (na przykład f-moll lub As w tonacji C-dur) to popularny sposób na dodanie barwy progresji durowej.

Dlaczego podwyższać siódmy stopień? Dźwięk prowadzący

W gamie durowej siódmy stopień leży półton poniżej toniki (H do C w C-dur). Ten maleńki odstęp tworzy silny ciąg ku górze, a dźwięk nazywamy dźwiękiem prowadzącym. To w dużej mierze dlatego akord dominanty (V) tak przekonująco rozwiązuje się na tonikę.

W molu naturalnym siódmy stopień leży cały ton poniżej toniki (G do A w a-moll). Ten dźwięk, zwany subtonium, ma znacznie słabszy ciąg. Akord zbudowany na piątym stopniu jest również mollowy (E G H = e-moll) i rozwiązuje się na a-moll tylko łagodnie.

Kompozytorzy chcieli zachować silny ciąg tonacji durowej, pozostając w molu. Rozwiązanie: podwyższyć siódmy stopień o półton. W a-moll G zmienia się w Gis. Teraz akord na piątym stopniu staje się E-dur (E Gis H) lub E7 (E Gis H D) i silnie rozwiązuje się na a-moll.

E7 - dominanta w a-moll

Gama molowa harmoniczna

Moll naturalny z podwyższonym siódmym stopniem daje gamę molową harmoniczną. Nazywa się "harmoniczną", bo wynika z potrzeb harmonii - akordów - a nie melodii.

• Wzór: 1 2 b3 4 5 b6 7
• a-moll harmoniczna: A H C D E F Gis
• Układ interwałów: C P C C P C+P P

Zwróć uwagę na odstęp między F a Gis: trzy półtony, czyli sekunda zwiększona. Nadaje ona molowi harmonicznemu egzotyczny, nieco "orientalny" lub neoklasyczny charakter. W niektórych stylach brzmi świetnie, ale w tradycyjnej melodyce taki skok uważano za niewygodny do śpiewania.

Na basie

Na basie a-moll naturalna mieści się w jednej pozycji: zacznij palcem 1 na A (struna 4, próg 5) i używaj progów od 5 do 8. W moll harmonicznym jedyna zmiana to G na Gis na strunie 2: próg 6 zamiast progu 5.

W liniach basowych podwyższony siódmy stopień zwykle pojawia się jako dźwięk prowadzący do prymy: nad E7 zagraj E – Gis – H i pozwól, by Gis rozwiązało się w górę do A, gdy muzyka wraca do Am.

Więcej palcowań znajdziesz w lekcji gamy i tryby na basie.

Gama molowa melodyczna

Aby wygładzić sekundę zwiększoną, kompozytorzy podwyższali też szósty stopień, gdy melodia wznosi się ku tonice. Wynikiem jest gama molowa melodyczna.

Klasyczny moll melodyczny

W teorii klasycznej moll melodyczny ma dwie różne formy:

• W górę: 1 2 b3 4 5 6 7 - A H C D E Fis Gis A
• W dół: moll naturalny - A G F E D C H A

Logika jest taka: w górę podwyższone szósty i siódmy stopień płynnie prowadzą do toniki. W dół dźwięk prowadzący nie jest potrzebny, więc dźwięki wracają do postaci mollu naturalnego.

Jazzowy moll melodyczny

W jazzie i teorii współczesnej moll melodyczny używa formy wznoszącej w obu kierunkach: A H C D E Fis Gis A, w górę i w dół. Często myśli się o nim jako o "gamie durowej z obniżoną tercją". Ta gama jest źródłem kilku ważnych brzmień jazzowych, w tym gamy alterowanej i lidyjskiej dominantowej, będących trybami mollu melodycznego. Kiedy jazzman mówi "moll melodyczny", ma na myśli właśnie tę gamę.

Wszystkie trzy obok siebie

Wszystkie trzy mają wspólne pierwsze pięć dźwięków: 1 2 b3 4 5. Zmieniają się tylko szósty i siódmy. To prosty sposób, by je zapamiętać.

W prawdziwej muzyce trzy formy są swobodnie mieszane. Jeden utwór w tonacji molowej może używać mollu naturalnego w większości akordów, podwyższonego siódmego stopnia w akordzie dominanty oraz podwyższonego szóstego i siódmego w wznoszącej się linii melodycznej.

Ćwiczenia

1. Zapisz gamy molowe naturalną, harmoniczną i melodyczną od E, D i G. Sprawdź: e-moll harmoniczna zawiera Dis; d-moll harmoniczna zawiera Cis; g-moll harmoniczna zawiera Fis.
2. Zagraj na swoim instrumencie a-moll naturalną, potem a-moll harmoniczną, potem a-moll melodyczną (w górę i w dół). Wsłuchaj się w moment, w którym pojawia się każdy nowy dźwięk.
3. Znajdź tonację równoległą molową do F-dur, A-dur i Es-dur oraz równoległą durową do h-moll i f-moll.
4. Zagraj akord E7, a po nim a-moll, potem e-moll, a po nim a-moll. Opisz różnicę w sile ciągu.
5. Improwizuj powoli na burdonie a-moll, używając mollu harmonicznego i podkreślając rozwiązanie Gis do A.

Odkrywaj i ucz się dalej:

• Zobacz gamy na dowolnym instrumencie w eksploratorze gam: a-moll naturalna, a-moll harmoniczna, a-moll melodyczna.
• Sprawdź się w ćwiczeniach budowanie gam 1 i budowanie gam 2.
• Wyćwicz słuch, odróżniając gamy od siebie w trenerze słuchu.
• Miej tabelę wzorów gam i tabelę znaków przykluczowych na pulpicie.
• Odwiedź stronę tonacji a-moll, a potem przejdź do lekcji znaki przykluczowe, tryby i harmonia diatoniczna.