Lekcje · Początkujący
Gama durowa - wzór, stopnie i jak ją zbudować
Wzór z całych tonów i półtonów stojący za każdą gamą durową, nazwy jej stopni i jak zapisać ją od dowolnego dźwięku.
Gama durowa jest punktem odniesienia dla niemal całej teorii muzyki zachodniej. Interwały nazywamy, porównując je z nią, akordy numerujemy według jej stopni, a pozostałe gamy i tryby zwykle opisuje się jako „gamę durową z kilkoma zmianami”. Naucz się raz, jak jest zbudowana, a zapiszesz ją od dowolnego dźwięku w kilka sekund.
Wzór: W-W-H-W-W-W-H
Gama durowa ma siedem różnych dźwięków plus oktawę. Odległości między sąsiednimi dźwiękami układają się w jeden stały wzór całych tonów (W, 2 półtony) i półtonów (H, 1 półton):
W – W – H – W – W – W – H
W C-dur, które używa tylko białych klawiszy pianina, widać ten wzór wprost:
| Od | Do | Krok |
|---|---|---|
| C | D | W |
| D | E | W |
| E | F | H |
| F | G | W |
| G | A | W |
| A | H | W |
| H | C | H |
Półtony wypadają między stopniami 3–4 i 7–8. To dokładnie tam, gdzie na pianinie nie ma czarnego klawisza między białymi (E–F i H–C), dlatego C-dur nie potrzebuje krzyżyków ani bemoli.
C – D – E – F – G – A – H
Mierzone od toniki w półtonach, dźwięki to 0 – 2 – 4 – 5 – 7 – 9 – 11 – 12. Jako interwały: sekunda wielka, tercja wielka, kwarta czysta, kwinta czysta, seksta wielka, septyma wielka, oktawa. Każdy interwał od toniki jest wielki lub czysty, stąd nazwa „gama durowa”.
Tetrachordy: dwie identyczne połowy
Podziel gamę durową na dwie grupy po cztery dźwięki, zwane tetrachordami:
- Dolny tetrachord: C D E F = W – W – H
- Górny tetrachord: G A H C = W – W – H
Obie połowy mają ten sam kształt i są połączone całym tonem (F do G). Gama durowa to więc właściwie jeden mały wzór zagrany dwa razy: (W W H) + W + (W W H).
To wyjaśnia piękne powiązanie. Górny tetrachord C-dur (G A H C) jest dolnym tetrachordem G-dur. Aby dokończyć G-dur, dodajesz nowy górny tetrachord zaczynający się od D: D E Fis G. Ten Fis to jedyny krzyżyk w G-dur. Rób tak dalej, a przejdziesz zgodnie z ruchem wskazówek wokół koła kwintowego, dodając za każdym razem jeden krzyżyk.
Stopnie gamy i ich nazwy
Każdy dźwięk gamy ma numer (swój stopień), tradycyjną nazwę i sylabę solmizacyjną (ruchome do).
| Stopień | Nazwa | Solmizacja | W C-dur | Rola |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Tonika | do | C | dom, punkt spoczynku |
| 2 | Supertonika | re | D | stopień nad toniką |
| 3 | Medianta | mi | E | w połowie drogi od toniki do dominanty; decyduje o dur lub moll |
| 4 | Subdominanta | fa | F | kwinta poniżej toniki; ma tendencję do opadania na 3 |
| 5 | Dominanta | sol | G | najsilniejsze ciągnięcie z powrotem do toniki |
| 6 | Submedianta | la | A | tonika tonacji równoległej molowej |
| 7 | Dźwięk prowadzący | si | H | półton poniżej toniki; ciągnie w górę do 8 |
| 8 | Tonika (oktawa) | do | C | znów dom |
Nazwy nabierają sensu, gdy zobaczysz wzór: dominanta leży kwintę powyżej toniki, subdominanta kwintę poniżej. Medianta leży w połowie drogi do dominanty, submedianta w połowie drogi w dół do subdominanty.
Stopnie często zapisuje się z daszkiem, na przykład ^1, ^5, ^7. Akordy zbudowane na każdym stopniu oznacza się cyframi rzymskimi (I, ii, iii, IV, V, vi, vii°); zobacz Harmonia diatoniczna.
Budowanie gamy durowej od dowolnego dźwięku
Dwie reguły gwarantują za każdym razem poprawnie zapisaną gamę:
- Użyj każdej nazwy literowej raz, po kolei. Zaczynając od D, litery to D E F G A H C D, bez pomijania i bez powtarzania.
- Skoryguj każdą literę krzyżykiem lub bemolem, tak by kroki układały się w W – W – H – W – W – W – H.
Przykład: D-dur
Litery: D E F G A H C D.
- D do E: cały ton. Dobrze.
- E do F: tylko półton, a potrzebujemy całego tonu, więc podwyższ F do Fis.
- Fis do G: półton. Dobrze.
- G do A, A do H: całe tony. Dobrze.
- H do C: półton, a potrzebujemy całego tonu, więc podwyższ C do Cis.
- Cis do D: półton. Dobrze.
Wynik: D E Fis G A H Cis D, z dwoma krzyżykami.
Przykład: Es-dur
Litery: E F G A H C D E, zaczynając od Es.
- Es do F: cały ton. Dobrze.
- F do G: cały ton. Dobrze.
- G do A: potrzebujemy półtonu, więc obniż A do As.
- As do H: potrzebujemy całego tonu, więc H staje się B.
- B do C, C do D: całe tony. Dobrze.
- D do Es: półton. Dobrze.
Wynik: Es F G As B C D Es, z trzema bemolami.
Wszystkie dwanaście gam durowych
Ułożone wokół koła kwintowego, każda gama różni się od sąsiedniej jednym dźwiękiem.
| Tonacja | Dźwięki | Krzyżyki / bemole |
|---|---|---|
| C | C D E F G A H | brak |
| G | G A H C D E Fis | 1 krzyżyk |
| D | D E Fis G A H Cis | 2 krzyżyki |
| A | A H Cis D E Fis Gis | 3 krzyżyki |
| E | E Fis Gis A H Cis Dis | 4 krzyżyki |
| H | H Cis Dis E Fis Gis Ais | 5 krzyżyków |
| Fis | Fis Gis Ais H Cis Dis Eis | 6 krzyżyków |
| Des | Des Es F Ges As B C | 5 bemoli |
| As | As B C Des Es F G | 4 bemole |
| Es | Es F G As B C D | 3 bemole |
| B | B C D Es F G A | 2 bemole |
| F | F G A B C D E | 1 bemol |
Fis-dur zapisuje się z Eis, a nie z F, bo gama potrzebuje jednego E i jednego F. Jej enharmoniczny bliźniak Ges-dur zapisuje się: Ges As B Ces Des Es F.
Gama durowa na gitarze
Na jednej strunie wzór jest dosłownie układem progów: 2 – 2 – 1 – 2 – 2 – 2 – 1 progu. Na całym gryfie ta sama gama tworzy zestaw połączonych kształtów. Oto G-dur na pierwszych dwunastu progach:
Najpierw szukaj dźwięków prymy (stopień 1), a potem naucz się jednej pozycji wokół nich, zanim zaczniesz łączyć pozycje.
Gama durowa na basie
Bas jest strojony E A D G, jak cztery najniższe struny gitary o oktawę niżej, więc ten sam wzór W-W-H-W-W-W-H zamienia się w jeden zwarty kształt ręki. Połóż palec 2 na primie G (struna 4, próg 3) i używaj jednego palca na próg między progami 2 a 5: cała oktawa mieści się bez przesuwania ręki.
Ponieważ kształt jest ruchomy, rozpoczęcie go na strunie 4, progu 5 daje A-dur, a na strunie 3, progu 3 daje C-dur. Zauważ, że stopnie 3-4 (H–C) i 7-8 (Fis–G) zawsze leżą na sąsiednich progach: to dwa półtony wzoru.
Więcej palcowań i sposobów ich łączenia znajdziesz w lekcji gamy i tryby na basie oraz w ćwiczeniu o pozycjach gamy durowej.
Ćwiczenia
- Zapisz z pamięci wzór W-W-H-W-W-W-H, a potem zagraj go na jednej strunie, zaczynając od dowolnego progu.
- Zapisz gamy durowe A, B, E i As, używając dwóch reguł, a potem sprawdź je z tabelą.
- Nazwij dominantę, subdominantę i dźwięk prowadzący w G-dur, F-dur, D-dur i Es-dur.
- Podziel D-dur i B-dur na tetrachordy i sprawdź, czy każda połowa to W-W-H.
- Zagraj powoli jedną oktawę gam C, G i F-dur z metronomem, mówiąc na głos numery stopni.
Następne kroki:
- Arkusze: Zapis gam 1 i Zapis gam 2.
- Gitara: Pozycje gamy durowej. Bas: Gama durowa na basie.
- Poznaj dowolną tonację w eksploratorze gam i wydrukuj tabelę wzorów gam.
- Lekcje: Gamy molowe, Znaki przykluczowe, Tryby i Harmonia diatoniczna.
- Zobacz jedną tonację szczegółowo: G-dur lub gama D-dur.