Znaki przykluczowe - jak czytać krzyżyki i bemole

Na początku każdej linii nut, zaraz po kluczu, często zobaczysz grupę krzyżyków lub bemoli. To znaki przykluczowe. Mówią, które dźwięki są podwyższone lub obniżone w całym utworze, więc kompozytor nie musi pisać znaku chromatycznego przed każdym Fis czy B. Mówią też - niemal - w jakiej tonacji jest muzyka.

Ta lekcja pokazuje, jak w kilka sekund odczytać dowolne znaki przykluczowe.

Co robią znaki przykluczowe

Krzyżyk lub bemol w znakach przykluczowych dotyczy każdego dźwięku o tej nazwie literowej, w każdej oktawie, w całym utworze (dopóki znaki przykluczowe się nie zmienią). Jeśli znaki mają Fis, każde F, które czytasz, jest grane jako Fis, chyba że znak chromatyczny (na przykład kasownik) anuluje to w danym takcie.

Znaki przykluczowe zawsze odpowiadają dźwiękom gamy durowej i jej tonacji równoległej molowej. Dlatego zestawów jest ograniczona liczba - każdy należy dokładnie do jednej tonacji durowej i jednej molowej.

Kolejność krzyżyków

Krzyżyki zawsze dodaje się w tej samej kolejności:

Fis - Cis - Gis - Dis - Ais - Eis - His

Tonacja z jednym krzyżykiem ma Fis. Tonacja z dwoma krzyżykami ma Fis i Cis. Tonacja z trzema ma Fis, Cis i Gis, i tak dalej. Nigdy nie zobaczysz zestawu tylko z Cis albo tylko z Gis.

Zdanie pomocnicze: Fajna Córka Gra Dla Anglików Elegancko Hymny.

Każdy nowy krzyżyk leży o kwintę czystą wyżej od poprzedniego - to ta sama kolejność co tonacje po stronie krzyżykowej koła kwintowego.

Kolejność bemoli

Bemole pojawiają się w odwrotnej kolejności:

B - Es - As - Des - Ges - Ces - Fes

Zdanie pomocnicze: przeczytaj zdanie o krzyżykach od końca - Bez Eksperymentów Ani Dziwnych Gier Chodźmy Frontem. Wiele osób zapamiętuje też pierwsze cztery bemole jako B-E-A-D (czyli B, Es, As, Des), po których następują G, C, F.

Każdy nowy bemol leży o kwartę czystą wyżej (albo o kwintę czystą niżej) od poprzedniego.

Nazywanie tonacji durowej na podstawie znaków

Tonacje krzyżykowe: półton w górę od ostatniego krzyżyka

Spójrz na ostatni krzyżyk (ten najbardziej na prawo) i idź o półton w górę. Ten dźwięk to tonacja durowa.

• Jeden krzyżyk (Fis): półton w górę = G-dur
• Trzy krzyżyki (Fis Cis Gis): ostatni to Gis, półton w górę = A-dur
• Pięć krzyżyków (Fis Cis Gis Dis Ais): ostatni to Ais, półton w górę = H-dur

Tonacje bemolowe: przedostatni bemol

Spójrz na przedostatni bemol - to nazwa tonacji durowej.

• Trzy bemole (B Es As): przedostatni to Es = Es-dur
• Cztery bemole (B Es As Des): przedostatni to As = As-dur

Ta sztuczka wymaga co najmniej dwóch bemoli. Zapamiętaj po prostu wyjątek: jeden bemol (B) = F-dur.

Bez krzyżyków i bemoli

Pusty zestaw znaków przykluczowych oznacza C-dur lub a-moll.

Tonacje molowe

Każdy zestaw znaków przykluczowych jest wspólny dla tonacji durowej i jej tonacji równoległej molowej. Aby znaleźć tonację molową, najpierw nazwij tonację durową, a potem idź o tercję małą w dół (trzy półtony). Możesz też doliczyć do 6. dźwięku gamy durowej.

• Dwa krzyżyki: D-dur, tercja mała w dół = h-moll
• Dwa bemole: B-dur, tercja mała w dół = g-moll
• Cztery krzyżyki: E-dur, tercja mała w dół = cis-moll

Dźwięk, na którym lądujesz, trzeba zapisać z uwzględnieniem znaków przykluczowych: cztery krzyżyki zawierają Cis, więc tonacja równoległa to cis-moll, a nie des-moll.

Dur czy moll - jak rozpoznać

Same znaki przykluczowe tego nie powiedzą. Spójrz na samą muzykę:

1. Ostatni dźwięk i ostatni akord. Większość utworów kończy się na tonice. Utwór z jednym krzyżykiem, który kończy się na e-moll, jest prawdopodobnie w e-moll.
2. Podwyższony 7. stopień. Muzyka w tonacjach molowych zwykle podwyższa 7. stopień znakiem chromatycznym (zobacz gamy molowe). Przy jednym krzyżyku częste znaki Dis mocno wskazują na e-moll.
3. Pierwsze takty i linia basu. Wskazówką są akordy, które wielokrotnie rysują trójdźwięk toniczny.

Wszystkie 15 durowych i 15 molowych zestawów znaków przykluczowych

Jest siedem tonacji krzyżykowych, siedem bemolowych i jedna bez znaków - 15 zestawów, każdy wspólny dla jednej tonacji durowej i jednej molowej.

Tonacje enharmoniczne

Trzy pary tonacji durowych brzmią identycznie, ale są zapisywane inaczej:

• H-dur (5 krzyżyków) = Ces-dur (7 bemoli)
• Fis-dur (6 krzyżyków) = Ges-dur (6 bemoli)
• Cis-dur (7 krzyżyków) = Des-dur (5 bemoli)

To samo dotyczy ich tonacji równoległych molowych (gis-moll = as-moll, dis-moll = es-moll, ais-moll = b-moll). W praktyce kompozytorzy wybierają wersję z mniejszą liczbą znaków, więc Des-dur jest znacznie częstsze niż Cis-dur, a Ces-dur jest rzadkie.

Poznaj wszystkie tonacje i ich powiązania na kole:

Poprawny zapis znaków przykluczowych

• Krzyżyki i bemole mają stałe rozmieszczenie na pięcioliniu, zawsze w kolejności podanej wyżej, nigdy alfabetycznie.
• Wzór jest taki sam w każdej linii nut; tylko klucz zmienia położenie w pionie.
• W kluczu wiolinowym pierwszy krzyżyk leży na górnej linii (F5); pierwszy bemol leży na środkowej linii (H4).
• Zmianę tonacji w środku utworu zapisuje się nowymi znakami przykluczowymi, często po podwójnej kresce taktowej. Mogą zostać wydrukowane kasowniki, by anulować dawne krzyżyki lub bemole.

Ćwiczenia

1. Bez zaglądania zapisz kolejność krzyżyków i kolejność bemoli po pięć razy.
2. Nazwij tonację durową i molową dla: 3 krzyżyki, 5 bemoli, 6 krzyżyków, 1 bemol, 4 bemole. (Odpowiedzi: A-dur / fis-moll; Des-dur / b-moll; Fis-dur / dis-moll; F-dur / d-moll; As-dur / f-moll.)
3. Zapisz znaki przykluczowe dla E-dur, As-dur, h-moll i c-moll na papierze nutowym w kluczu wiolinowym i basowym.
4. Weź dowolny utwór nutowy i zdecyduj, czy jest w tonacji durowej, czy w jej równoległej molowej, korzystając z trzech powyższych wskazówek.

Idź dalej:

• Ćwicz z znakami przykluczowymi 1 i znakami przykluczowymi 2.
• Wydrukuj tabelę znaków przykluczowych i plakat z kołem kwintowym.
• Użyj interaktywnego koła kwintowego i wyszukiwarki tonacji.
• Sprawdź pojedyncze tonacje, na przykład D-dur, Es-dur lub cis-moll.
• Powiązane lekcje: koło kwintowe, gama durowa, gamy molowe, pięciolinia i klucze.