Lekcje · Średniozaawansowany
Transpozycja i kapodaster - zmiana tonacji w prosty sposób
Przenieś dowolną melodię lub zapis akordów do nowej tonacji i ustal pozycje kapodastra bez zgadywania.
Transpozycja oznacza przesunięcie utworu w górę lub w dół o stały odstęp, tak by brzmiał wyżej lub niżej, ale zachował dokładnie ten sam kształt. Śpiewacy transponują, by dopasować utwór do swojej skali, zespoły transponują, by pasował do instrumentu, a gitarzyści używają kapodastra, by grać w trudnych tonacjach łatwymi chwytami. Gdy zrozumiesz logikę, zajmuje to sekundy.
Zasada: każdy dźwięk przesuwa się o ten sam interwał
Podczas transpozycji każdy dźwięk i każda podstawa akordu przesuwa się o ten sam interwał, a każdy akord zachowuje swój rodzaj. Akord durowy pozostaje durowy, molowy septymowy pozostaje molowym septymowym, a melodia zachowuje swój kontur. Zmienia się tylko punkt wyjścia.
Najszybszy sposób liczenia to półtony na kole chromatycznym:
| Półton | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Od C | C | Cis/Des | D | Dis/Es | E | F | Fis/Ges | G | Gis/As | A | Ais/B | H |
Aby transponować w górę o sekundę wielką (2 półtony), C zmienia się w D, E w Fis, A w H. Aby transponować w dół o tercję małą (3 półtony), C zmienia się w A, F w D, G w E.
Transpozycja o interwał
Wybierz interwał, a potem przesuń każdy dźwięk. Oto krótka melodia w C-dur, a potem ta sama melodia o sekundę wielką wyżej, w D-dur:
Zauważ, że zmieniają się też znaki przykluczowe: D-dur ma dwa krzyżyki (Fis i Cis). Gdy transponujesz zapisaną partię, najpierw zmień znaki przykluczowe, a potem przesuń każdą nutę o tę samą liczbę stopni pięciolinii. Każdy znak chromatyczny w oryginale staje się odpowiednim znakiem w nowej tonacji (na przykład podwyższony dźwięk pozostaje podwyższony względem nowej tonacji).
Transpozycja według tonacji (cyfry rzymskie)
W przypadku zapisów akordów najczystsza metoda to myślenie w stopniach gamy. Zamień każdy akord na cyfrę rzymską w oryginalnej tonacji, a potem odbuduj go w nowej.
| Oryginał (C-dur) | Cyfra | W G-dur | W D-dur | W B-dur |
|---|---|---|---|---|
| C | I | G | D | B |
| Am | vi | Em | Hm | Gm |
| F | IV | C | G | Es |
| G7 | V7 | D7 | A7 | F7 |
| Dm | ii | Am | Em | Cm |
Ta metoda ma wielką zaletę: uczysz się też, dlaczego akordy do siebie pasują. Gdy zobaczysz "I vi IV V" zamiast "C Am F G", zagrasz progresję natychmiast w dowolnej tonacji.
Pisownia: krzyżyki czy bemole?
Używaj pisowni zgodnej z nowymi znakami przykluczowymi. W E-dur tercją tonacji jest Gis, a nie As; w Es-dur czwartym stopniem jest As, a nie Gis. Dobra zasada: każda litera pojawia się raz w gamie durowej. Jeśli nie wiesz, której tonacji użyć, sprawdź koło kwintowe i lekcję o znakach przykluczowych.
Akordy spoza tonacji
Akordy zapożyczone i chromatyczne transponuje się tak samo. Akord bVII (B w C-dur) staje się F w G-dur i C w D-dur. Zachowaj cyfrę, przesuń tonację.
Instrumenty transponujące
Niektóre instrumenty czytają nuty zapisane na innej wysokości, niż brzmią. Zapisane C daje inną wysokość rzeczywistą:
| Rodzaj instrumentu | Zapisane C brzmi jako | Aby zapisać ich partię, transponuj brzmienie rzeczywiste |
|---|---|---|
| B (klarnet, trąbka, saksofon sopranowy) | B, sekundę wielką niżej | W górę o sekundę wielką |
| Saksofon tenorowy w B | B, nonę wielką niżej | W górę o nonę wielką |
| Es (saksofon altowy) | Es, sekstę wielką niżej | W górę o sekstę wielką |
| Saksofon barytonowy w Es | Es, oktawę plus sekstę wielką niżej | W górę o oktawę plus sekstę wielką |
| F (waltornia) | F, kwintę czystą niżej | W górę o kwintę czystą |
| Gitara, gitara basowa | C, oktawę niżej | Zapisane oktawę wyżej |
Jeśli więc zespół gra w brzmieniu rzeczywistym F-dur, trąbka w B czyta w G-dur, a saksofon altowy w Es czyta w D-dur. Gitara i bas to instrumenty "transponujące oktawowo": nazwy dźwięków się nie zmieniają, tylko oktawa, co utrzymuje nuty w pięciolinii zamiast na wielu liniach dodanych.
Kapodaster
Kapodaster zaciska się na wszystkich strunach na wybranym progu i działa jak ruchomy siodełko. Każdy chwyt akordu z pozycji otwartej, który grasz powyżej, brzmi wyżej o tyle półtonów, ile wynosi numer progu kapodastra. Kapodaster na progu 2 oznacza, że wszystko brzmi o 2 półtony wyżej.
Zadasz sobie dwa pytania:
- Znam chwyt i próg kapodastra. Jaki akord brzmi? Przesuń nazwę chwytu w górę o numer progu kapodastra.
- Znam brzmiący akord. Jaki chwyt zagrać? Przesuń brzmiący akord w dół o numer progu kapodastra.
Przykład: utwór w B-dur z akordami B, Gm, Es, F. Z kapodastrem na 3. progu przesuń każdy akord w dół o 3 półtony: G, Em, C, D. Cztery przyjazne otwarte chwyty.
Tabela kapodastra: chwyty a brzmiące akordy
| Grany chwyt | Kapo 1 | Kapo 2 | Kapo 3 | Kapo 4 | Kapo 5 | Kapo 7 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| C | Des | D | Es | E | F | G |
| A | B | H | C | Cis | D | E |
| G | As | A | B | H | C | D |
| E | F | Fis | G | Gis | A | H |
| D | Es | E | F | Fis | G | A |
| Am | Bm | Hm | Cm | Cism | Dm | Em |
| Em | Fm | Fism | Gm | Gism | Am | Hm |
| Dm | Esm | Em | Fm | Fism | Gm | Am |
Czytaj w poprzek od chwytu do kolumny kapodastra, by znaleźć, co faktycznie brzmi. Czytaj w drugą stronę, by znaleźć chwyt: aby brzmiało E, zagraj chwyty D z kapodastrem na 2. progu lub chwyty C z kapodastrem na 4. progu.
Wybór najlepszej pozycji kapodastra
- Wybieraj chwyty, które dźwięczą. Tonacje z przyjaznymi otwartymi chwytami to C, G, D, A, E (oraz a-moll, e-moll, d-moll).
- Zwróć uwagę na barwę. Wysoki kapodaster (próg 7 i wyżej) daje jasne, mandolinowe brzmienie; dobrze łączy się z drugą gitarą grającą bez kapodastra.
- Weź pod uwagę śpiewaka. Najpierw transponuj, by dopasować do głosu, a potem znajdź pozycję kapodastra, która ułatwi nową tonację.
- Dostrój po zaciśnięciu. Kapodaster może lekko podciągnąć struny. Sprawdź strój z założonym kapodastrem.
Ćwiczenia
- Ćwiczenie interwałów: transponuj melodię C D E G E D C o kwartę czystą w górę, a potem o sekundę wielką w dół. Sprawdź odpowiedzi, grając je.
- Zamiana na cyfry: zapisz akordy C, F, G, Am, Dm jako cyfry rzymskie w C-dur, a potem przepisz je w A-dur i Es-dur.
- Zagadka z kapodastrem: dla brzmiących akordów A, Fism, D, E znajdź chwyty dla kapodastra na 2. progu (G, Em, C, D). Potem ustal, co daje kapodaster na 5. progu z chwytami C, Am, F, G.
- Partia instrumentu: melodia w brzmieniu rzeczywistym C-dur zaczyna się od G4. Zapisz pierwszą nutę dla trąbki w B (A4) i saksofonu altowego w Es (E5).
- Sprawdzenie słuchem: zagraj progresję w odtwarzaczu progresji, przetransponuj ją do trzech różnych tonacji i zaśpiewaj podstawy.
Powiązane lekcje: Koło kwintowe, Znaki przykluczowe, Interwały, Harmonia diatoniczna, Progresje akordów, System CAGED.
Narzędzia: Transpozytor i kalkulator kapodastra, Wyszukiwarka tonacji, Odtwarzacz progresji, Koło kwintowe.
Ćwiczenia i materiały do wydruku: Znaki przykluczowe 1, Interwały 1, Plakat koła kwintowego, Tabela znaków przykluczowych, Tabela otwartych akordów, Puste diagramy akordów.